Castello di Vasio

Stoi samotnie na wzniesieniu o stromych ścianach nad wąwozem Novella, na wysokości 756 metrów, między Vasio a Brez, w górnej części Val di Non. Poniżej biegła dawna droga, być może jeszcze rzymska, która tu przekraczała potok mostem w kierunku Brez, Arsio i zamku Sant'Anna, widocznego dokładnie naprzeciwko, po drugiej stronie wąwozu. Zamek powstał, by strzec tej drogi i pobierać z niej myto.

Zbudowali go hrabiowie Appiano między XII a XIII wiekiem, być może w miejscu, gdzie stała drewniana wieża longobardzka. W dokumentach pojawia się w 1237 roku jako castrum de Vaz; w 1273 roku, po śmierci księcia-biskupa Egnone di Appiano, przeszedł na własność biskupstwa Trydentu, a zamieszkała w nim miejscowa rodzina, która przyjęła jego nazwę, panowie di Vasio, ministeriałowie biskupa. W latach 1418-1420 zajęły go wojska Pietra di Spaur, które musiały go potem zwrócić.

Po wygaśnięciu rodu Vasio na krótko przed połową XV wieku zamek wielokrotnie zmieniał właściciela: Hackowie, Trappowie, którzy go odnowili, potem w 1518 roku Baldassarre Clesio, brat księcia-biskupa Bernarda. Dwanaście lat później Baldassarre sprzedał go rodzinie Malosco, pisząc do brata, że zamek grozi zawaleniem, a jego ocalenie kosztowałoby zbyt dużo. W 1561 roku kupili go Arsio, którzy trzymali go do XIX wieku i odnowili go jeszcze w XVIII wieku, o czym przypominają dwie tablice kamienne.

Po śmierci Felice d'Arsio w 1782 roku, ostatniego kapitana biskupiego dolin Non i Sole, zamek popadł w ruinę. W 1878 roku kupił go Battista Rizzi, który w dużej części go rozebrał, a jego resztki włączył do wiejskiego domu; pożar w 1885 roku spowodował zawalenie się skrzydła zachodniego, a wieżę obniżono do wysokości reszty budynku, pod jednym dachem. Z zamku, który na siedemnastowiecznych mapach ma wieżę główną z blankami, zachowały się części wieży, o boku ośmiu metrów, z murami grubości do dwóch i pół metra. Na początku XXI wieku kompleks został odnowiony.